Trilium Notes؛ پایگاه دانش شخصی و درختی روی سرور خودتان

چند استفادهٔ رایج که ساختار درختی و رمزگذاری Trilium برایشان مناسب است:

Trilium را در گام دوم سفارش و در تب اپلیکیشن‌ها انتخاب می‌کنید؛ کافی است پلن mini یا بزرگ‌تر باشد و Ubuntu 22.04 هم خودکار انتخاب می‌شود. پس از روشن شدن سرور، اسکریپت نصب docker.io و curl را نصب و سرویس Docker را فعال می‌کند، پوشهٔ /opt/trilium-data را می‌سازد و Trilium را با نام trilium و سیاست راه‌اندازی مجدد unless-stopped اجرا می‌کند. فایل دیتابیس document.db، تنظیمات و پوشهٔ بکاپ داخلی Trilium همه در همین مسیر قرار می‌گیرند. نصب هزینهٔ جداگانه ندارد.

برنامه داخل image روی پورت ۸۰۸۰ گوش می‌دهد و به پورت ۸۰ سرور وصل می‌شود؛ پوشهٔ داده هم به /home/node/trilium-data وصل است. قانون‌های فایروال برای پورت‌های ۸۰ و ۴۴۳ خودکار اعمال می‌شوند؛ پورت ۴۴۳ تا وقتی خودتان HTTPS را روی سرور راه نیندازید استفاده‌ای ندارد و می‌توانید در تب فایروال ببندیدش. آدرس ورود، پورت و مسیر پوشهٔ داده در تب اپلیکیشن صفحهٔ سرور نمایش داده می‌شوند.

نکتهٔ مهم: اسکریپت نصب هیچ رمز یا حساب مدیری نمی‌سازد. با اولین بازدید از آدرس سرور، Trilium صفحهٔ راه‌اندازی را نشان می‌دهد و هر کسی که زودتر آدرس را باز کند می‌تواند رمز را تعیین کند و سند را در اختیار بگیرد. پس بلافاصله پس از آماده شدن سرور آدرس را باز کنید، گزینهٔ ساختن سند جدید را بزنید و رمز را تعیین کنید. اگر این کار را بعداً انجام می‌دهید، پورت ۸۰ را تا آن زمان در تب فایروال سرور فقط به IP خودتان محدود کنید.

اگر روزی خواستید Trilium را از نو یا روی سرور دیگری نصب کنید، مراحل دستی همین است: Docker را نصب کنید، پوشهٔ داده را بسازید و image مربوط به zadam/trilium را با همان اتصال پورت و پوشه اجرا کنید. چند ثانیه بعد با docker ps بررسی کنید که Trilium در حال اجراست و در صورت خطا گزارش آن را با docker logs ببینید.

Trilium رایگان است و تنها هزینه، اجارهٔ ساعتی سرور ابری است؛ نصب هزینهٔ جداگانه ندارد. برنامه با Node.js اجرا می‌شود و دیتابیس آن یک فایل SQLite است، پس به سرویس دیتابیس جدا نیاز ندارد. برای یک نفر یا یک گروه کوچک، پلن mini با یک گیگابایت حافظه کافی است. حجم دیتابیس بیشتر به پیوست‌ها و تصویرها بستگی دارد؛ ده‌ها هزار یادداشت متنی معمولاً چند صد مگابایت هم نمی‌شوند.

اگر تصویر، PDF و فایل زیاد در Trilium نگه می‌دارید یا می‌خواهید چند برنامهٔ سبک دیگر را هم روی همین سرور اجرا کنید، standard دیسک و حافظهٔ دوبرابر دارد. هزینه ساعتی از کیف پول کسر می‌شود و قرارداد ماهانه ندارد؛ برای مقایسهٔ چند گزینه از ماشین‌حساب هزینه کمک بگیرید.

چند ابزار یادداشت و دانش که روی سرور خودتان اجرا می‌شوند، با رویکردهای متفاوت:

برنامهٔ دسکتاپ Trilium را نصب کنید و در اولین اجرا گزینهٔ همگام‌سازی با سرور موجود را انتخاب کنید. آدرس سرور و رمز را وارد کنید؛ برنامه کل سند را دریافت می‌کند و از آن به بعد تغییرات را در دو جهت همگام می‌کند. این‌طور اگر اینترنت قطع شود، یادداشت‌ها روی لپ‌تاپ در دسترس‌اند و پس از وصل‌شدن یکی می‌شوند.

نکتهٔ مهم سازگاری نسخه است: همگام‌سازی فقط بین نسخه‌هایی کار می‌کند که پروتکل همگام‌سازی یکسانی دارند. مخزن اصلی zadam/trilium که اسکریپت ما از آن استفاده می‌کند در حالت نگه‌داری است و توسعهٔ فعال در پروژهٔ جامعه‌محور TriliumNext ادامه یافته است. نسخهٔ دسکتاپ را هم‌خانوادهٔ سرور انتخاب کنید و پیش از به‌روزرسانی هر طرف، یادداشت‌های انتشار نسخهٔ جدید را بخوانید.

Trilium روی پورت ۸۰ و با http ساده اجرا می‌شود؛ یعنی رمز ورود بدون HTTPS قابل شنود است. چون برنامه مستقیم روی پورت ۸۰ است، پروکسی لبه بدون هیچ واسطه‌ای به آن وصل می‌شود. زیردامنه‌ای مثل notes.example.com را در مدیریت DNS به سرور اشاره دهید و پروکسی را برایش روشن کنید تا اتصال با گواهی SSL رمزگذاری شود.

یادداشت‌های محافظت‌شده در دیتابیس رمزگذاری می‌شوند، اما این رمزگذاری سرتاسری به معنای دقیق نیست: وقتی در مرورگر جلسهٔ محافظت‌شده را باز می‌کنید، سرور کلید را برای مدت جلسه در حافظه دارد. پس امنیت سرور همچنان مهم است؛ ورود SSH را با کلید انجام دهید، پورت‌های غیرلازم را ببندید و رمز Trilium را طولانی و یکتا انتخاب کنید، چون ورود به برنامه فقط به همین یک رمز وابسته است.

همهٔ دادهٔ Trilium در پوشهٔ /opt/trilium-data است. خود Trilium هم به‌صورت خودکار نسخه‌های روزانه، هفتگی و ماهانه از دیتابیس را در زیرپوشهٔ backup همین مسیر می‌سازد؛ اما این نسخه‌ها روی همان دیسک‌اند و جای بکاپ بیرونی را نمی‌گیرند. پوشهٔ داده را به‌طور منظم به بیرون از سرور کپی کنید.

بکاپ کامل سرور را هم هر وقت خواستید از تب بکاپ پنل بسازید؛ بکاپ خودکار زمان‌بندی‌شده برای سرور ابری فعال نیست و فضای بکاپ ساعتی ۲ تومان به ازای هر گیگابایت حساب می‌شود. جزئیات در صفحهٔ پشتیبان‌گیری. برای مهاجرت، Trilium فایل‌های Markdown‏، HTML و خروجی Evernote با پسوند enex را وارد می‌کند و هر شاخه را می‌توان به HTML یا Markdown خروجی گرفت؛ پس قفل‌شدن در این ابزار نگرانی جدی نیست.

نصب خودکار فقط خود Trilium را اجرا می‌کند؛ رمز ورود، دامنه و HTTPS با شماست و تا رمز را نسازید، صفحهٔ راه‌اندازی برای هر بازدیدکننده‌ای باز است. Trilium تک‌کاربره است و برای ویرایش گروهی هم‌زمان یا نقش‌های دسترسی طراحی نشده؛ برنامهٔ رسمی موبایل هم ندارد و روی گوشی باید از نمای وب استفاده کنید.

image مربوط به zadam/trilium دیگر امکانات تازه دریافت نمی‌کند. برای استفادهٔ کوتاه‌مدت مشکلی ندارد، اما اگر پایگاه دانش بلندمدت می‌سازید، مهاجرت به نسخهٔ جامعه‌محور را در نظر بگیرید و پیش از آن حتماً بکاپ کامل بگیرید، چون تغییر نسخه ساختار دیتابیس را به‌روزرسانی می‌کند و بازگشت به نسخهٔ قبلی ساده نیست.